Terug naar alle blogs
Mijn laatste video over Eric Litjens en zijn overstap naar Paulownia is in een week tijd 4.500 keer bekeken. Dat is niet niks. Op LinkedIn ontplofte de boel ook; van lyrische fans tot mensen die het wegzetten als een gevaarlijke invasieve soort of de volgende 'greenwashing scam'. De Paulownia is blijkbaar meer dan een boom; het is een bliksemafleider geworden voor alles wat we spannend, eng of juist hoopvol vinden aan de toekomst van ons landschap.
Ik merk dat die felle reacties me bezighouden. Want als je, zoals Eric, je nek uitsteekt en met de poten in de klei een nieuw systeem probeert op te bouwen, krijg je direct de volle laag. Maar waar gaat die discussie nou echt over? Gaat het over die ene boom, of gaat het over ons onvermogen om te gaan met verandering?
Stop met de 'wonderboom' marketing
Laten we direct één ding helder hebben: ik heb een broertje dood aan termen als 'wonderboom' of 'miracle tree'. Zodra je dat soort marketingtaal gebruikt, zet je jezelf buitenspel bij iedereen die serieus naar ecologie of landbouw kijkt. Een boom is geen wondermiddel. Het is een levend organisme met specifieke eigenschappen, sterktes en zwaktes.
De Paulownia groeit hard. Heel hard. Onder de juiste omstandigheden in Nederland kan hij in tien jaar tijd 10 tot 15 meter hoog worden. Dat is geen magie, dat is biologie. Maar die snelheid roept bij critici direct associaties op met eerdere 'get-rich-quick' projecten in de landbouw die met een sisser afliepen. Die scepsis is gezond, maar we moeten oppassen dat we het kind niet met het badwater weggooien.
Waarom de helft van de mensen enthousiast is
De reden dat pioniers zoals Eric Litjens met Paulownia experimenteren, is simpel: we hebben een gigantisch probleem in de bouw en de landbouw. We moeten af van beton, staal en cement. We hebben lokaal geproduceerde materialen nodig die koolstof opslaan in plaats van uitstoten.
Paulownia-hout is bizar licht (zo’n 260-280 kg/m³) maar relatief sterk voor dat gewicht. Het wordt ook wel het 'aluminium onder de houtsoorten' genoemd. Het is stabiel, rot niet snel, trekt niet krom en leent zich uitstekend voor interieurbouw, campers, muziekinstrumenten en lichte constructies in de biobased bouw. Als we in Nederland een deel van onze eigen bouwmaterialen kunnen kweken op een manier die de bodem rust geeft, dan is dat een kans die we niet zomaar kunnen negeren.
Waarom de andere helft de hakken in het zand zet
De kritiek is vaak ook terecht, mits goed onderbouwd. Mensen zijn bang voor invasieve exoten. De Paulownia tomentosa staat bekend om zijn enorme hoeveelheid zaad die overal kan ontkiemen. Niemand zit te wachten op een boom die de lokale biodiversiteit verstikt. Daarom wordt er in de professionele teelt vrijwel uitsluitend gewerkt met hybriden en klonen (zoals Shan Tong) die in ons klimaat nauwelijks of geen vruchtbaar zaad zetten.
Daarnaast is er de vrees voor monoculturen. Grote akkers vol met precies dezelfde boom zijn inderdaad ecologische woestijnen. Maar dat is precies waar pioniers als Eric het verschil proberen te maken. Hij zet niet in op één soort als eindantwoord, maar hij zet een eerste stap. Ja, er worden ook andere bomen bijgeplant voor meer biodiversiteit. Maar laten we daar niet mooier over doen dan het is: dat kan echt nog veel beter. We gebruiken woorden als agroforestry hier niet om te doen alsof dit al een afgerond ideaalplaatje is, maar als een richting waar het naartoe kan groeien. De kern is simpel: je moet ergens beginnen. Dit is geen gepolijst eindproduct, maar een rauw experiment in de praktijk.
De wetenschappelijke cijfers (zonder de fluff)
Er vliegen veel getallen over tafel als het gaat over CO₂-opname. Laat ik die eens nuchter naast elkaar zetten op basis van onderzoek van onder andere de Wageningen University & Research (WUR).
De claim: "Paulownia neemt 10x meer CO₂ op dan een gewoon bos."
De realiteit: Volgens berekeningen van de WUR ligt de jaarlijkse CO₂-opslag van Paulownia onder gunstige omstandigheden op circa 30 tot 40 ton per hectare. Ter vergelijking: een gemiddeld Nederlands bos zit vaak rond de 10-15 ton per hectare.
De nuance: Ja, hij neemt dus fors meer op (ongeveer 2 tot 3 keer zoveel als een standaard bos), maar het is geen factor 10. Die hoge opname komt door de enorme bladeren en de efficiënte fotosynthese.
Bovendien slaat Paulownia koolstof op via diepe wortels die tot wel 5 meter de grond in gaan. Dat helpt bij bodemstructuur en waterbeheer, zeker op de droge zandgronden die we steeds vaker zien in Nederland. Maar die groei gaat alleen zo hard als de boom genoeg water en voedingsstoffen heeft. In een gortdroge zomer zonder beheer doet ook een 'wonderboom' vrij weinig.
Het gaat over meer dan alleen een boom
De discussie rondom Paulownia legt een dieper zenuwstelsel bloot in onze maatschappij. We zitten vast in systemen die niet meer werken. De boer zit klem tussen regelgeving en lage prijzen. De bouw zit vast aan vervuilende materialen.
Als we kijken naar de video van Eric Litjens, zie je vooral iemand die buiten de gebaande paden durft te stappen. Niet omdat hij denkt dat hij dé oplossing in handen heeft, maar omdat hij snapt dat er iets nieuws moet ontstaan tussen landbouw en materiaalgebruik. Dat is de kern van mijn werkwijze: dit soort ontwikkeling zichtbaar maken zoals het is. Niet glad, niet af, maar in opbouw. Paulownia is daarin een middel, geen doel op zich. Het gaat om een model in ontwikkeling, een leerproces dat over tijd moet groeien en beter moet worden. Wat er nu staat is een startpunt, geen eindstation.
De rol van de NVWA en invasiviteit
Op dit moment loopt er onderzoek en is er verscherpt toezicht vanuit de NVWA op de invasiviteit van bepaalde soorten. Dat is goed. We moeten weten wat we doen voordat we heel Nederland volplanten. Maar we moeten ook oppassen dat we innovatie niet doodreguleren uit angst voor het onbekende. De ervaringen in Duitsland en Spanje laten zien dat gecontroleerde teelt met de juiste cultivars veilig kan, mits er goed beheer wordt gevoerd.
Conclusie: Kiezen voor experiment in plaats van polarisatie
We kunnen urenlang discussiëren op LinkedIn over of de Paulownia nou de redding of de ondergang van het Nederlandse landschap is. Maar de waarheid ligt, zoals altijd, in het midden. Het is een boom met uitzonderlijke kwaliteiten die een rol kan spelen in onze overgang naar een biobased economie.
Het is geen 'quick fix' voor het klimaatprobleem. Het is hard werken, experimenteren, op je bek gaan en weer opstaan. Pioniers als Eric Litjens verdienen onze steun en een kritische, maar open blik. Niet omdat hun systeem al af is, maar juist omdat ze bereid zijn om in het volle zicht te zoeken, bij te sturen en fouten te maken. Dat soort werk is rommelig. Zo groeit iets nieuws nu eenmaal.
Of dat nou met Paulownia is, met andere boomsoorten die later een sterker biodivers systeem kunnen vormen of met nieuwe toepassingen in bouw en materiaalgebruik: de toekomst ontstaat niet uit een dichtgetimmerd plan, maar uit dit soort eerlijke proeven in het veld. Dat schuurt. Dat is soms dun. Maar daar begint het wel.
Benieuwd naar het hele verhaal van Eric? Bekijk de video hier.
Bronnen
• Wageningen University & Research (WUR): "Compensatie van CO₂-uitstoot door aanplant van bomen" (Rekendocument biomassa).
• NVWA: Dossier Invasieve Exoten en regelgeving Paulownia.
• IPCC: Rapporten over Land Use, Land-Use Change and Forestry (LULUCF).
• Dendrologie.nl: Publicaties over groei en eigenschappen van Paulownia-hybriden.
