Terug naar alle blogs
Ik stond op het Kardinaal van Rossumplein in Den Bosch. Te kijken naar twee bomen die gekapt zouden worden voor een overbodige rotonde. Ik stond daar omdat ik met mijn visie aan gemeenteraad wilde presenteren wat volwassen bomen werkelijk betekenen voor de stad. Geen opvulling van een ontwerp, maar levende infrastructuur. Toch zag ik hoe twee platanen van veertig jaar oud het veld moesten ruimen voor overbodig asfalt. Dat is de harde les: je kunt feiten aandragen, een verhaal neerleggen en de biologische realiteit uitleggen, maar als kortetermijndenken wint, gaat alsnog de zaag erin. Daarom zeg ik het zonder franjes: bomen zijn geen luxe, geen decorstukken in de openbare ruimte, maar pure noodzaak!
De parallel met Oss
Precies diezelfde fout dreigt nu in Oss. Aan de Hertogensingel staan 42 volwassen eiken op de lijst om gekapt te worden voor een reconstructie en een fietspad. Weer wordt een bestaand, werkend systeem behandeld alsof het vervangbaar is. Weer doet men alsof het probleem wel is opgelost als er ergens wat nieuwe boompjes terug worden geplant.
Dat is de compensatie-illusie, waar we al sinds de jaren ‘70 goed in zijn op papier, maar in de realiteit levert het niks op. De gedachte dat je verlies kunt wegpoetsen met aantallen. Maar een volwassen eik is geen optelsom van stam, blad en plantgat. Het is een organisme dat al tientallen jaren groeit, koelt, buffert, filtert en leven draagt. Wie dat inruilt voor sprietjes uit de kwekerij, compenseert niets. Die schuift de rekening gewoon dertig jaar door.
De biologische realiteit
De feiten zijn niet ingewikkeld, maar wel hard. Eén volwassen boom levert op een hete dag een koelvermogen van ongeveer 20 tot 30 kW. Omgerekend is dat vergelijkbaar met tien airco’s. Tien. Niet één. En dus hebben die 42 eiken aan de Hertogensingel samen een waarde die je niet serieus kunt vervangen met wat jonge aanplant en een goedbedoeld plantschema.
Daarbovenop komt de 30-jaar-gap. Een jong boompje heeft ruwweg drie decennia nodig om in de buurt te komen van de ecosysteemdiensten van een volwassen boom. Drie decennia waarin je minder schaduw hebt, minder verdamping, minder luchtzuivering en minder buffering van hitte en water. Die tijd hebben we niet. Niet in steden die nu al op hete dagen vastlopen in steen, blik en asfalt.
En dan is er nog wat je niet direct ziet, maar wel voelt. Volwassen bomen produceren fytonciden: natuurlijke stoffen die bijdragen aan stressreductie en een gezonder leefklimaat. Minder stress, meer herstel, een rustiger zenuwstelsel. Dat is niet zweverig. Dat is volksgezondheid. Wie volwassen bomen kapt, haalt dus niet alleen ecosystemen weg, maar ook een beschermlaag voor mensen die in die straat wonen, lopen en fietsen.
De oplossing: Toekomstbomen en 300 jaar denken
Daarom is protest alleen niet genoeg. We moeten ook bouwen. Vanuit die noodzaak werk ik, samen met Maurits Tax (Natuur op Noord) en de Gemeente 's-Hertogenbosch, aan het Toekomstbomen-plan. De kern daarvan is simpel en radicaal tegelijk: bomen die vanaf aanplant een monumentale status krijgen en minimaal 300 jaar mogen blijven staan. Geen wegwerpaanpak. Geen boom als tijdelijk object in een civiel plan. Maar een generatielange belofte.
Dat vraagt om een totaal andere blik op waarde. Als je bomen elke dertig jaar vervangt, ben je niet circulair bezig. Dan ben je kapitaal aan het afschrijven voordat het zich volledig heeft kunnen opbouwen. Oude bomen zijn geen kostenpost, maar opgebouwde waarde. Ecologisch, ruimtelijk, sociaal en cultureel. Daar moet beleid zich naar voegen, niet andersom.
Technisch betekent dat ook iets heel concreets. Een Toekomstboom vraagt om serieuze groeiruimte: ongeveer 100 m³ kwalitatieve groeiruimte, afgestemd op soort, bodem en verwachte boomkroonprojectie. Zonder die basis kun je wel planten, maar bouw je geen toekomst. Daar hoort ook planologische bescherming bij. Want als je een boom vandaag plant en hem morgen weer ondergeschikt maakt aan de volgende herinrichting, ben je jezelf voor de gek aan het houden.
Maar techniek alleen redt het niet. De sociale en culturele laag is net zo belangrijk. Bomen die verhalen verzamelen, blijven beter staan dan bomen die alleen als object op een tekening bestaan. Waar je van houdt, daar zorg je voor. Precies daar zit mijn rol als verhalende kracht achter dit plan: bomen niet alleen uitleggen in kubieke meters en kroonvolumes, maar ook zichtbaar maken als dragers van herinnering, plek en verantwoordelijkheid. Daarom hoort de koppeling met kunstenaars, storytelling en publieke verbeelding hier niet aan de rand, maar in de kern.
In Den Bosch Noord krijgt dat nu al vorm. Samen met Maurits Tax werken we aan een pilot met 21 locaties waar Toekomstbomen kunnen uitgroeien tot echte ankerpunten in de stad. Niet als losse plantactie, maar als begin van een andere manier van ontwerpen, beschermen en doorgeven.
Verder kijken dan één bestuursperiode
Een Toekomstboom is geen kostenpost, maar kapitaalvorming. Dat is waar het uiteindelijk om draait. Als we blijven rekenen in projectbudgetten en bestuursperiodes, blijven we dezelfde fout maken. Dan verliezen we volwassen bomen, en kopen we daar jonge onzekerheid voor terug. We hebben moed nodig om verder te kijken dan één termijn en besluiten te nemen waar niet alleen wij, maar ook de generaties na ons van profiteren.
Trek nu die grens in Oss
Oss is zo’n moment waarop we die grens moeten trekken. Niet als symbolisch gebaar, maar als harde ondergrens. Stop met kappen terwijl we bouwen aan een toekomst waarin we in 300 jaar durven denken.
Teken daarom de petitie voor de Hertogensingel: https://petities.nl/petitions/kap-de-42-bomen-aan-de-hertogensingel-in-oss-niet?locale=nl
En daarna moet het echte werk doorgaan: groeiruimte veiligstellen, boomkroonprojectie serieus nemen, oude bomen als kapitaal behandelen en Toekomstbomen verankeren als generatielange belofte in beleid en praktijk.
Lees hier ook mijn whitepaper over waarom bomen belangrijk zijn in een stad.
